Yeni Akü İlk Defa Nasıl Şarj Edilir?
Yeni alınan bir akü kutusundan çıktığı anda tam kapasiteyle çalışmaya hazır değildir. Depoda geçirdiği süre, ortam sıcaklığı ve üretim tarihinden bu yana geçen zaman, akünün içindeki şarj seviyesini yavaş yavaş düşürür. Bu yüzden aracın kaputunu açıp yeni aküyü doğrudan bağlamadan önce küçük bir hazırlık yapmak, o akünün ilerideki ömrünü doğrudan etkiler. Yeni akü ilk şarj etme işlemi, aslında akünün plakalarını ilk kez tam kapasiteye ulaştırıp dengeye getirme adımıdır.
Sorun: "Yeni akü zaten doludur" yanılgısı
Çoğu sürücü, yeni aküyü satın alır almaz araca takar ve motoru çalıştırır. Motor döndüğü için de her şeyin yolunda olduğunu düşünür. Oysa marş anındaki güç, akünün dolu olduğunu değil, sadece o anki akımı verebildiğini gösterir. Akü %70 doluyken de motoru pekâlâ çalıştırabilir; fakat kurşun-asit akülerde eksik şarjla çalışmak, plakalarda sülfatlaşma denilen kristalleşmeye yol açar. Bu kristaller bir kez oturduğunda kapasitenin bir kısmı kalıcı olarak kaybolur.
Bir aküyü hiç kullanmadan bekletmek de nötr bir durum değildir. Kurşun-asit aküler raf ömrü boyunca kendi kendine boşalır; sıcak depolarda bu boşalma daha hızlı olur. Yani mağazadan aldığınız aküde geçen ay ne kadar şarj varsa bugün aynısı yoktur.
İlk kontrol: voltajı ölçün
Karar vermenin en kolay yolu, bir multimetreyle akü uçlarındaki boştaki gerilimi ölçmektir. Ölçümü akü en az birkaç saattir hiçbir yere bağlı değilken yapın; şarjdan yeni çıkmış bir aküde yüzey gerilimi olduğundan değer yanıltıcı yüksek çıkar.
| Ölçülen gerilim (12 V akü) | Yaklaşık şarj durumu | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| 12,7 V ve üzeri | Tam dolu | Doğrudan takılabilir, kısa bir tazeleme yeterli |
| 12,4 – 12,6 V | Kısmen dolu | Takmadan önce düşük akımla tamamlayın |
| 12,0 – 12,3 V | Belirgin eksik | Mutlaka ilk şarj yapılmalı |
| 12,0 V altı | Derin boşalma riski | Şarj edin, sonucu satıcıyla değerlendirin |
Akü tipine göre ilk şarj seçenekleri
Bütün aküler aynı şekilde hazırlanmaz. Piyasadaki başlıca üç durumu karşılaştıralım:
| Akü tipi | İlk şarj gerekli mi? | Önerilen akım | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Islak şarjlı (asidi dolu, klasik) | Genellikle tazeleme şarjı yeterli | Kapasitenin %10'u kadar (60 Ah için ~6 A) | Kapaklı modelde sıvı seviyesi kontrol edilir |
| Kuru şarjlı (asidi ayrı verilen) | Evet, asit dolumundan sonra şart | %5–10 arası, uzun süreli | Asit doldurulup 20–30 dk dinlendirilir |
| AGM / EFB (bakım gerektirmeyen) | Evet, ama sadece uygun cihazla | Cihazın AGM/EFB modu | Yanlış modda aşırı gerilim kalıcı hasar verir |
Buradaki en kritik ayrım AGM ve EFB akülerdedir. Bu aküler klasik akülere göre farklı şarj gerilimi ister; eski tip, sabit gerilimli bir doğrultucuya bağlandıklarında içeride gaz oluşur ve kapalı yapıları nedeniyle bu gaz dışarı çıkamaz. Bu yüzden akü çeşitleri arasındaki farkı bilmek, cihaz seçiminden önce gelir.
Adım adım ilk şarj
- Etiketi okuyun. Akünün üzerinde Ah değeri ve tipi yazar. Şarj akımını bu değere göre belirleyeceksiniz.
- Ortamı hazırlayın. Havalandırılan, kıvılcım kaynağı olmayan bir yer seçin. Akü şarj olurken hidrojen açığa çıkar.
- Kabloları doğru bağlayın. Önce kırmızı kelepçe artı kutba, sonra siyah kelepçe eksi kutba. Cihazı bağlantıdan sonra prize takın.
- Düşük akım seçin. Hızlı şarj modundan kaçının. İlk şarjda amaç hız değil, plakaların dengeli şekilde dolmasıdır. 60 Ah bir akü için 5–6 amper uygun bir başlangıçtır.
- Süreyi doğru hesaplayın. Eksik kapasiteyi seçtiğiniz akıma bölün ve üzerine yaklaşık %20 pay ekleyin. Akıllı cihazlar zaten dolduğunda kendini keser.
- Sıcaklığı izleyin. Akü gövdesi ele sıcak geliyorsa akımı düşürün. Şişme veya belirgin ısınma varsa işlemi durdurun.
- Bitince dinlendirin. Cihazı ayırdıktan 2–4 saat sonra tekrar ölçüm yapın. 12,7 V civarı bir değer, akünün hazır olduğunu gösterir.
Kuru şarjlı bir aküye asit doldurduktan sonra sıvı seviyesi bir miktar düşer. Şarj bittikten sonra seviyeyi kontrol edip gerekirse yalnızca saf su ekleyin; asla asit ilave etmeyin.
Sık yapılan hatalar
- Aracın alternatörüne güvenmek. Alternatör aküyü çalışır durumda tutar, sıfırdan