Akü Gerilimi Kaç Volt Olmalı?

Aracın kaputunu açtığınızda gördüğünüz o kutu, motoru çalıştıran ilk kıvılcımın kaynağıdır. Ancak akünün sağlıklı olup olmadığını dışarıdan bakarak anlamak mümkün değildir. Bunun için en pratik gösterge akü gerilimi, yani volt cinsinden ölçülen değerdir. Doğru okunduğunda bu tek sayı, akünün ne kadar dolu olduğunu, şarj sisteminin çalışıp çalışmadığını ve akünün ömrünün sonuna yaklaşıp yaklaşmadığını size söyler.

Sorun: "12 volt" demek her zaman yeterli değil

Binek araçlarda kullanılan aküler "12 voltluk akü" olarak anılır. Bu isimlendirme nominal değeri ifade eder; gerçekte tam dolu bir akünün uçlarında ölçülen değer 12 volt değil, bundan biraz daha yüksektir. Kurşun-asit akü altı hücreden oluşur ve her hücre yaklaşık 2,1 volt üretir. Altı hücrenin toplamı da 12,6 volt civarına denk gelir.

Buradaki incelik şudur: 12,0 volt gösteren bir akü "12 voltluk akü" olduğu için normal değil, aksine büyük ölçüde boşalmış demektir. Gerilimdeki yarım voltluk bir düşüş, şarj seviyesinde çok daha büyük bir kayba karşılık gelir. Yeni başlayanların en sık yaptığı hata, bu dar aralığı fark etmemektir.

Ölçüm nasıl yapılır?

Ölçüm için basit bir dijital multimetre yeterlidir. Cihazı doğru akım (DC) voltaj kademesine, genellikle 20 V konumuna alın. Kırmızı probu artı (+) kutba, siyah probu eksi (−) kutba dokundurun. Ekranda okuduğunuz değer akünün o anki gerilimidir.

Ölçümün anlamlı olması için akünün dinlenmiş olması gerekir. Aracı yeni durdurduysanız akü uçlarında yüzey gerilimi denilen geçici bir yükseklik kalır ve gerçek durumdan daha iyimser bir sonuç okursunuz. Sağlıklı bir ölçüm için motoru durdurduktan sonra en az birkaç saat, ideal olarak bir gece beklemek gerekir. Aceleniz varsa farları bir iki dakika yakıp söndürerek yüzey gerilimini boşaltabilirsiniz.

Dinlenme geriliminin karşılığı

Aşağıdaki tablo, motor kapalıyken ölçülen gerilim ile akünün yaklaşık şarj seviyesini karşılaştırır. Değerler yaklaşık 20 °C ortam sıcaklığı içindir.

Tablodan görüleceği gibi 12,6 volt ile 12,0 volt arasında yalnızca 0,6 voltluk fark vardır; ama bu fark, dolu bir akü ile neredeyse bitmiş bir akü arasındaki mesafedir. Bu yüzden ölçümde ondalık basamak önemlidir.

Farklı çalışma koşullarında beklenen değerler

Bu üç ölçümü birlikte değerlendirmek, sorunun kaynağını ayırt etmenizi sağlar. Dinlenme gerilimi düşük ama motor çalışırken 14 volt görüyorsanız, sorun büyük olasılıkla akünün kendisindedir. Motor çalışırken de 12,5 volt civarında kalıyorsanız alternatör veya regülatör şüphelidir; bu durumda akü değiştirmek soruna çözüm getirmez. Motorun hiç dönmediği durumlarda ise marş anındaki gerilim düşüşü, akü ile marş motoru arasındaki farkı ortaya koyar.

Gerilimi etkileyen yan faktörler

• Sıcaklık: Soğuk havada akünün iç direnci artar, ölçülen gerilim bir miktar düşer ve marş için gereken akım yükselir. Kışın 12,4 volt gösteren bir akü yazın sorun çıkarmayabilir.
• Terminal kirliliği: Kutup başlarındaki oksitlenme, gerçek gerilimin düşük okunmasına yol açar. Ölçümden önce bağlantıların temiz ve sıkı olduğundan emin olun.
• Parazitik tüketim: Araç kapalıyken bile alarm, multimedya ve kontrol üniteleri az miktarda akım çeker. Uzun süre park eden araçlarda gerilim haftalar içinde belirgin şekilde düşebilir.
• Akü tipi: AGM ve EFB aküler, geleneksel sulu akülere göre biraz daha yüksek dinlenme gerilimi gösterebilir; tam dolu bir AGM akü 12,8–13,0 volt okuyabilir.

Öneri: rakamı bir alışkanlığa dönüştürün

Ayda bir kez, tercihen sabah araca binmeden önce yapılan tek bir ölçüm, çoğu yolda kalma vakasını önler. Değeri bir yere not edin; tek bir ölçüm size fotoğraf verir, ama arka arkaya birkaç ölçüm eğilimi gösterir. Sürekli 12,4 voltun altında dolaşan bir akü,