Akü Sürüsü Nedir? Başladıysa Ne Yapılır?

Motor kapağını açtığınızda kutup başlarının çevresinde nemli, yağlı görünen bir tabaka ya da akünün altında koyu bir iz görüyorsanız, muhtemelen "akü sürüsü" dediğimiz durumla karşı karşıyasınızdır. Bu terim, akü içindeki elektrolitin — yani sülfürik asit ve saf su karışımının — kutup başları, kapak contaları ya da gövdedeki çatlaklardan dışarı doğru yürümesini anlatır. Halk arasında "akü asit yapmış", "akü terlemiş" gibi ifadelerle de duyabilirsiniz. Konuya yeni başlayan biri için önce şunu netleştirmek gerekir: her beyaz tozlanma sızıntı değildir, ama her sızıntı ciddiye alınmalıdır.

Akü sürüsü ile oksidasyon aynı şey mi?

İkisi akraba ama aynı değil. Kutup başlarında gördüğünüz beyaz, mavi ya da yeşile çalan pudra kıvamındaki birikim oksidasyondur; kurşun ve bakırın asit buharıyla tepkimeye girmesiyle oluşur. Kuru, tozlu bir yapıdadır ve fırçayla dökülür. Akü sürüsü asit sızıntısı ise ıslak bir tablodur: parmağınıza bulaşan, kayganlığı olan, akünün üst yüzeyinde göllenen ya da tepsiye damlayan bir sıvı vardır. Oksidasyon çoğu zaman uzun süredir devam eden mikro düzeyde bir buharlaşmanın sonucudur; sızıntı ise gövde, kapak veya kutup dibinde fiziksel bir açıklık olduğunu gösterir.

Bir başka ayrım daha var: aşırı şarjdan kaynaklanan taşma. Alternatör regülatörü bozulup aküye gereğinden yüksek voltaj verdiğinde elektrolit kaynar, gaz çıkışı artar ve havalandırma deliklerinden sıvı püskürür. Bu durumda akünün kendisi sağlam olabilir; asıl sorun şarj sisteminde aranmalıdır. Şarj voltajı ve doğru şarj yöntemleri konusundaki anlatımlar bu noktada işinize yarar.

Tehlikeli mi?

Evet, ihmal edilirse tehlikelidir. Sülfürik asit deriyi yakar, gözde kalıcı hasar bırakabilir, kıyafeti ve boyayı deler. Sızıntının damladığı metal parçalar zamanla incelir; şasi bağlantıları, fren hattı yakınları ve akü tepsisi paslanarak çürür. Ayrıca akü şarj olurken hidrojen gazı açığa çıkar; havalandırması bozulmuş ya da çatlamış bir akünün etrafında kıvılcım oluşması istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Bunun yanında sızan elektrolit, akü içindeki asit oranını düşürerek performansı kalıcı biçimde bozar.

Asitle temas ettiyseniz bölgeyi en az on beş dakika bol suyla yıkayın, kıyafeti çıkarın. Gözle temasta suyla yıkamayı bırakmadan sağlık kuruluşuna gidilmesi gerekir.

Önce güvenlik, sonra müdahale

1. Motoru durdurun, kontağı kapatın, aracın soğumasını bekleyin.
2. Asite dayanıklı eldiven ve koruyucu gözlük takın. Sigara, çakmak, kaynak gibi kıvılcım kaynaklarını uzak tutun.
3. Kabloları önce eksi (-) sonra artı (+) sırasıyla sökün. Takarken sıra tersine döner.
4. Bir litre suya iki-üç yemek kaşığı karbonat (sodyum bikarbonat) karıştırın. Sızıntının olduğu yüzeye uygulayın; köpürme durduğunda asit nötralize olmuş demektir.
5. Nemli bezle silin, ardından tamamen kurutun. Kutup başlarını temizledikten sonra ince bir gres veya kutup başı koruyucu sürün.
6. Silmede kullandığınız bez ve eldivenleri normal çöpe atmayın; nötralize ettikten sonra bile ayrı torbada toplayın.

Temizlik bir çözüm değil, sadece hasarı durdurma adımıdır. Asıl karar, sızıntının nereden geldiğine göre verilir.

Seçeneklerin karşılaştırması

Kapalı bakım gerektirmeyen ve AGM tipi akülerde su ekleme seçeneği yoktur; bu tiplerde belirgin bir sızıntı görüldüğünde tek makul yol değişimdir. Akü çeşitleri arasındaki bu farkı bilmek, gereksiz denemelerden kurtarır.