Kullanmadığınız Aküyü Nasıl Saklamalısınız?

Kışlık aracını garaja çeken, motosikletini sezon sonunda kaldıran ya da elinde yedek bir akü bulunan hemen herkes aynı soruyla karşılaşır: Bu akü öylece rafta beklerse ne olur? Cevap çoğu kişinin tahmininden daha az masumdur. Kurşun asit akü, içine hiç dokunulmasa bile kimyasal olarak "yaşamaya" devam eder ve bu yaşam, doğru koşullar sağlanmazsa akünün aleyhine işler.

Sorun nerede başlıyor?

Bir akünün içinde kurşun plakalar ve asit çözeltisi bulunur. Devreye bağlı olmasa dahi plakalar arasında çok küçük iç kaçaklar oluşur; buna kendi kendine deşarj denir. Yani akü, hiçbir şey yapmasanız da her gün biraz gerilim kaybeder. Akünün nasıl çalıştığını anlatan temel yazıda değindiğimiz kimyasal döngü, boşalma yönünde ilerlediğinde plakaların üzerinde kurşun sülfat kristalleri oluşur.

Bu kristaller kısa süre içinde şarjla geri çözünür. Ancak akü aylarca düşük gerilimde beklerse kristaller sertleşir, büyür ve artık çözünmez hâle gelir. Sülfatlaşma denilen bu durum akünün kapasitesini kalıcı olarak düşürür. Bahar geldiğinde "aküye hiç dokunmadım, nasıl bitti?" sorusunun arkasında genellikle tam olarak bu süreç vardır.

İkinci sorun sıcaklıktır. Sıcaklık yükseldikçe kimyasal tepkimeler hızlanır, kendi kendine deşarj oranı artar. Yazın 35 derecelik bir depoda bekleyen akü, 10 derecelik serin bir bodrumda bekleyen aküye göre kat kat hızlı boşalır. Üçüncü sorun ise donmadır: Şarjı düşmüş bir akünün elektroliti su gibi davranır ve sıfırın altında donarak plakaları fiziksel olarak eğip çatlatabilir. Dolu bir akü çok daha dayanıklıdır, boş bir akü ise soğuğa karşı savunmasızdır.

Depolama öncesi hazırlık

Aküyü kaldırmadan önce yapılacak birkaç işlem, aylar sonra karşılaşacağınız tabloyu belirler:

Tam şarj edin. Depolamaya giren akü mutlaka dolu olmalı. Doğru şarj yöntemleri ve cihaz seçimi konusundaki yazılarda anlatılan kademeli şarj, bu iş için en uygunudur.
Kutup başlarını temizleyin. Oksitlenmiş, beyaz tozlu terminaller nemli ortamda korozyonu hızlandırır. Terminal temizliği ayrı bir konu başlığı olarak ele alınmayı hak edecek kadar önemlidir.
Gövdeyi silin. Üst yüzeydeki asit ve toz karışımı, iletken bir film oluşturarak kutuplar arasında sızıntı akımı yaratır. Nemli bez ve gerekiyorsa hafif karbonatlı su yeterlidir.
Kabloları sökün. Akü araç üzerinde kalacaksa en az eksi kutbu ayırın. Alarm, kayıtlı ayarlar ve benzeri tüketiciler günde küçük ama sürekli bir yük çeker.
Bakımlı tip akülerde sıvı seviyesini kontrol edin. Plakaların üzerinde yeterli elektrolit olmalı; eksikse saf su tamamlanır.

Seçeneklerin karşılaştırması

Akü depolama için pratikte dört yol izlenir. Hepsi aynı sonucu vermez.

Yöntem	Nasıl işler	Avantaj	Zayıf yönü
Araç üzerinde bırakmak, kabloları sökmeden	Akü sürekli küçük bir yük altında kalır	Hiç uğraş gerektirmez	Uzun molalarda derin deşarj ve sülfatlaşma riski en yüksek seçenek
Kabloları sökerek araç üzerinde bırakmak	Yük kesilir, yalnızca kendi kendine deşarj kalır	Kolay uygulanır	Motor bölmesi sıcaklık dalgalanmalarına açıktır
Söküp serin bir yere kaldırmak	Sabit ve ılıman ortamda yavaş deşarj	Sıcaklık kaynaklı kayıp azalır	Ayda bir gerilim ölçümü ve gerektiğinde tazeleme şarjı şart
Bakım şarjı (damla şarj) cihazına bağlamak	Cihaz gerilimi izler, düştükçe küçük akımla tamamlar	Sülfatlaşmayı büyük ölçüde önler, en güvenli yöntem	Priz gerekir, uygun cihaz alınması gerekir

Buradaki tercih, ne kadar süre için kaldırdığınıza bağlıdır. İki üç haftalık bir ara için kabloları sökmek fazlasıyla yeterlidir. Üç ay ve üzeri bir mola söz konusuysa bakım şarjı cihazı, yeni akü fiyatlarıyla karşılaştırıldığında kendini kısa sürede amorti eder.

Doğru ortam nasıl olmalı?

Sıcaklık: Yaklaşık 5-20 derece arası ideal. Donma noktasının altına inmeyen ama kalorifer kazanı gibi sıcak noktalara da yakın olmayan bir yer arayın.
Nem: Kuru olmalı. Damlayan bir tavan altı veya rutubetli bir kömürlük, gövde ve terminal korozyonunu hızlandırır.
Zemin: Aküyü düz, sağlam bir yüzeye, dik konumda koyun. Ahşap bir palet ya da plastik bir kasa iyi bir taban olur.
Güvenlik: Kutuplar üzerine metal alet, anahtar, tel gibi şeyler bırakmayın. Kısa devre riski gerçektir. Çocukların ve evcil hayvanların erişemeyeceği bir konum seçin.
Havalandırma: Kapalı dolap yerine hava alan bir raf tercih edin.

Kontrol takvimi ve öneri

Bakım şarjı cihazı kullanmıyorsanız, ayda bir dakikalık bir kontrol alışkanlığı edinin. Bir voltmetre ya da basit bir multimetre ile boşta gerilimi ölçün. 12,6 volt civarı dolu, 12,4 volt kabul edilebilir, 12,2 volt altına düşmüşse tazeleme şarjı zamanı gelmiştir. 12 voltun altına inmiş bir aküyü beklemeye bırakmak, kapasitesinden kalıcı olarak taviz vermek anlamına gelir.

Depoda bekleyen bir aküyü ölçmeden ge